Geheugenissen

A Society and Culture podcast
 1 person rated this podcast

Best Episodes of Geheugenissen

Mark All
Search Episodes...
Wat hebben een sekspodcast, een geschiedenispodcast en een CrossFit-podcast met elkaar gemeen? Blijkbaar meer dan genoeg om een livepubliek bijna een uur lang te boeien op het Podcastfestival in NEST Gent. Heleen Debruyne, Anaïs Van Ertvelde, Stefan Meysman en Julie Van Bogaert zaten samen op het podium voor een unieke samenwerking tussen de podcasts Vuile Lakens, Geheugenissen en BarbellBabbels. Samen vroegen ze zich af wat de huidige fitnesscultuur doet met het lichaamsbeeld van mannen en hoe er in een ver en minder ver verleden werd gekeken naar de getrainde man.
“Para que no se repita.” Opdat het niet opnieuw gebeurt. Na burgeroorlogen, genocides en andere gewelddadige conflicten weerklinken vaak slagzinnen die ons op het hart drukken de wreedheden die gebeurd zijn vooral niet te vergeten, zodat ze zich nooit meer kunnen herhalen. Maar zou jij graag elke dag aan een traumatisch verleden herinnerd worden als je ouders er de dood in hebben gevonden? En als je bovendien als buren verder moet leven met de familie van de moordenaars? En wat als je zelf het kind bent van zo’n dader? Onderzoekster Eva Willems neemt ons mee naar een klein dorpje in de Peruaanse Andes waar dit de dagelijkse realiteit is. Na jarenlang geweld van en tegen het Lichtend Pad hebben (nabestaanden van) daders en slachtoffers geen andere keuze dan met elkaar verder te leven. Dorpelingen proberen er een wankel evenwicht te vinden tussen vergeten en herinneren om elkaar en de toekomst in de ogen te kunnen kijken.
Vrouwen in leidinggevende functies, in theorie zou het anno 2018 doodnormaal moeten zijn, maar in praktijk stoot vrouwelijk leiderschap nog al te vaak op een glazen plafond. In de middeleeuwen konden adellijke dames de troon bestijgen, maar bij het uitoefenen van hun ambt moesten ze steeds weer optornen tegen hardnekkige vooroordelen. Prof. Els De Paermentier schetst het bewogen levensverhaal van Johanna van Constantinopel, een gravin die ondanks beknottende en noodlottige omstandigheden haar stempel op de geschiedenis wist te drukken. Noot: Middeleeuwse genealogieën, ze zijn zowaar ingewikkelder dan de verwantschapsrelaties in 'Thuis' en 'Familie' samen! In deze aflevering wordt Mathilde van Portugal verkeerdelijk voorgesteld als de vrouw van Filips August, koning van Frankrijk, maar ze was eigenlijk de tweede echtgenote van Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen.
Brugge die scone, het Venetië van het noorden, een middeleeuwse sprookjesstad. Aan bijnamen voor de stad Brugge geen gebrek. Daar voegt prof. Jan Dumolyn in deze aflevering nog een paar aan toe. Wat dacht je van ‘de wieg van het kapitalisme’ of een ‘middeleeuwse metropool’? Net zoals New York vandaag was Brugge in de middeleeuwen ‘the place to be’. De stad wemelde van het creatief, innovatief en ondernemend talent. Internationale kunstenaars troepten er samen en vormden een avant-garde die de koers van de Europese cultuur zou bepalen. Denk maar aan de Vlaamse polyfonisten en de Vlaamse primitieven. Maar ook die fameuze West-Vlaamse ondernemerszin vond je in middeleeuws Brugge al terug, zij het met een uitgesproken kosmopolitisch karakter. Luxegoederen van over de hele wereld werden er verhandeld en vervaardigd en vonden er een koopkrachtige afzetmarkt, niet alleen onder de rijke elite, maar ook bij de lokale middenklasse, die haar plaats in de samenleving begon op te eisen. Bruggeling en professor middeleeuwse geschiedenis Jan Dumolyn laat je zien hoe een wereldstad er zo’n 700 jaar geleden uitzag.
Vier jaar lang in het slijk en de ontreddering van de loopgraven. Je familie op enkele tientallen kilometers van jou vandaan, maar ze konden zich net zo goed aan het ander eind van de wereld bevinden, want heel België wordt bezet door de Duitsers. Op dat ene kleine stukje in de Westhoek na, dat jij angstvallig verdedigt. Rose Spijkerman probeert in de hoofden en harten te kijken van Belgische soldaten tijdens WOI. Ze doet dat aan de hand van de meest intieme geschriften die iemand kan nalaten: de dagboeken die de jongemannen bijhielden aan het front. Een aflevering vol heimwee en gemis, maar ook trots en moed, en één van de meest vreugdevolle dagen van de voorbije eeuw.
Portly matrons with no import to society. Such was the perception of women religious not only to their medieval contemporaries, but also to many generations of historians. Prof. Steven Vanderputten shows otherwise. His research into female monasticism during the ‘Dark Ages’ between 800 and 1050 unveils a picture of creative and resilient communities of women who managed to reinvent themselves in the face of oppression.
Vandaag worden holebi's jammer genoeg nog wel eens nageroepen op straat, maar in vergelijking daarmee hadden homoseksuelen het pakweg 500 jaar geleden echt niet onder de markt. Sodomieten, zoals ze toen werden genoemd, belandden in de vroegmoderne tijd genadeloos op de brandstapel. En je kon maar beter je reputatie verzorgen, want een beschuldiging door een buur die nog een eitje met jou te pellen had volstond om je oog in oog te brengen met de beul. Jonas Roelens schetst op onnavolgbare wijze de tijdsgeest van een godvrezende samenleving die steeds op zoek was naar een zondebok en pluist rechtszaken uit vol complotten, doofpotoperaties en verzwegen verlangens.
In laatmiddeleeuws Vlaanderen keken ze niet op een opstand meer of minder. Ambachtslieden trokken met hun banieren de markt op en stedelingen verdedigden de stadspoorten met alles wat los of vast zat. Maar deden hier ook vrouwen aan mee? Ook middeleeuwse vrouwen hadden een politieke mening. En ze waren niet bang die te verdedigen. Met hand en tand, maar vooral met het gesproken woord. Door te roepen op de marktplaats, door te zingen in de kroeg en door te fluisteren in het oor van hun man. Lisa Demets neemt je mee naar laatmiddeleeuws Brugge, waar stadsmaagden, felle vrouwen en de Vlaamse Lady Macbeth de dienst uitmaakten.
Middeleeuwse nonnen, wat deden die eigenlijk godganse dagen in hun slotkloosters? Vroom en kuis zitten wezen en bidden voor het heil van de samenleving? Niet alleen middeleeuwers zelf, maar ook historici leefden lang in de overtuiging dat religieuze vrouwen tussen 800 en 1050 niet veel interessants hebben uitgespookt. Hoe konden ze ook? Vanaf 800 werden ze weggestopt in kloosters en monddood gemaakt. Maar prof. Steven Vanderputten was vastberaden om hun gesmoorde stemmen opnieuw te laten weerklinken. Hij zorgde voor eerherstel voor deze gemarginaliseerde groep door aan te tonen hoe religieuze vrouwen op vernuftige wijze van tel wisten te zijn in de middeleeuwse samenleving.
De chique jachthaven van Portus Ganda, statige burgerhuizen langs de Visserij en de groene oase van het Coyendanspark. Niets laat vermoeden dat de keurige Macharius-en Heirniswijk in Gent in de 19e tot eind de 20ste eeuw maar een smerige plek was. Afval werd achteloos in het water geloosd, fabrieksschouwen bliezen roet de lucht in en rondom het slachthuis was het uitkijken voor mest op straat en zelfs losgebroken dieren. Elf studenten Geschiedenis trokken de wijk in om zich niet alleen te verdiepen in een verleden van vervuiling, maar ook om te polsen hoe schoon en leefbaar de bewoners het er vandaag vinden. Want de buurt mag er dan wel enorm op vooruit gegaan zijn, zowel vroeger als nu zijn mensen begaan met hun leefomgeving, laten ze hun stem hierover horen en spannen ze zich in om van hun buurt een betere plek te maken. (Afbeelding: Overwelving van de Nederschelde aan de Reep in 1884. Uit M. Roose, De kranten van Gent, deel 6)
De koffie die je vanmorgen dronk, de cola toen je even een dipje had en de frisse pint waar je nu al naar uitkijkt, welke weg hebben die eigenlijk afgelegd, niet alleen ruimtelijk, maar ook doorheen onze geschiedenis? Die vraag stelde Prof. Eric Vanhaute op ‘Pint of Science’, een festival dat wetenschap brengt op café. Het format van zijn antwoord kon moeilijk toepasselijker voor die setting: hij loodste zijn publiek doorheen de volledige wereldgeschiedenis aan de hand van acht dranken. Doe alsof je erbij was: schenk je iets lekkers uit en laat Eric Vanhaute jouw gids zijn doorheen de continenten en duizenden jaren geschiedenis.
Geheugenissen gaat op wandel!... Prof. Anne-Laure Van Bruaene neemt je op sleeptouw langs Gentse kerken om verhalen op te diepen over de beeldenstorm, een tijd waarin calvinisten het niet alleen gemunt hadden op heiligenbeelden, maar ook op zogeheten sacramentshuizen, een soort torenvormige constructies die bijna volledig verdwenen zijn uit de kerkinterieurs. Toch is in de Gentse St-Jacobskerk nog een zeldzaam exemplaar te vinden. Je krijgt niet alleen het verhaal te horen van de herhaaldelijke vernielingen van dit kunstwerk, maar ook hoe het befaamde Lam Gods in de St-Baafskathedraal uit de handen van de beeldenstormers bleef en hoe het conflict tussen katholieken en protestanten soms families uit elkaar wist te drijven.
Dat de Zwarte Dood een periode van onheil afriep over Europa behoeft geen betoog. En toch zou deze zwarte bladzijde in de middeleeuwse geschiedenis ook nog iets goeds hebben voorgebracht. Sommige historici beweren dat er na de pest een gouden tijd aanbrak voor vrouwen. De pest maaide tot wel 50% van de bevolking weg, waardoor een arbeidstekort ontstond. Vrouwen sprongen in de bres en konden door te werken hun positie in de samenleving verbeteren. Elk nadeel heb z’n voordeel? Dr. Lies Vervaet plaatst toch de nodige kanttekeningen bij dit hoopgevende verhaal en vertelt hoe vrouwen hun mannetje stonden in de laatmiddeleeuwse Vlaamse polders. Deze aflevering is de eerste binnen de thematische reeks ‘middeleeuwer m/v/x’ over gender en seks in de middeleeuwen.
1918. Nadat de feestvreugde van Wapenstilstand is weggeëbd, herneemt in België langzaam het leven van alledag. Maar voor de 315 000 soldaten die levend uit de loopgraven van WOI zijn gekomen, zal de wereld nooit meer dezelfde zijn. Hoe kunnen ze zomaar doen alsof er niks gebeurd is nadat ze vier van hun beste jaren hebben opgeofferd aan het vaderland? Voor die bovenmenselijke inspanning eisen ze niet alleen erkenning, maar ook compensatie en daarvoor komen ze op straat. Twee decennia lang leveren ze strijd om oude rekeningen te vereffenen en voor een rechtvaardiger samenleving. Onvermoeibaar en met een schelmse knipoog.
Waaraan denk jij bij het woord ‘middeleeuwen’? Leenheren en vazallen? Ridders en hofdames? Abdijen en kloosters? Dit alles in een mistig landschap van zompige akkers en donkere bossen? We zouden bijna vergeten dat terwijl hier de Vlaamse steden wakker lagen van het oprukkende Bourgondische rijk er op andere plekken in de wereld ook allerlei spannends te beleven viel. In Caïro, bijvoorbeeld, een ware hotspot in de islamitische wereld, maar ook een broeihaard van conflict en onrust. Het was dan ook te midden van externe dreigingen en interne machtsstrijden dat een groep militaire slaven, de Mamlukken, het sultanaat omverwierp en de macht in eigen handen nam. Gast: prof. Jo Van Steenbergen (Universiteit Gent) – meer over zijn onderzoek: http://www.mms.ugent.be/ Afbeelding uit het manuscript “An End of Questioning and Desiring [Further Knowledge] concerning Learning of the Different Exercises of Horsemanship” https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/02/a-mamluk-manuscript-on-horsemanship.html
Toen in 1432 de panelen van het Lam Gods opengingen, vielen de Gentenaren bijna achterover van verbazing. Zorg dus maar dat je stevig in je schoenen staat wanneer jij het befaamde altaarstuk gaat bekijken, want ook vandaag nog slaat Jan Van Eyck toeschouwers met verstomming. Zijn feilloze oog voor detail, zijn verregaande realisme en zijn fenomenale beheersing van kleur en licht,… Hoe heeft hij dat allemaal kunnen klaarspelen? Samen met prof. Maximiliaan Martens en prof. Jan Dumolyn kraken we de code van het genie Van Eyck. We kijken naar zijn kunst door de ogen van een middeleeuwer en dankzij de modernste technologie leren we zijn werk eindelijk echt begrijpen. Van 1 februari tot 30 april 2020 loopt in het MSK Gent de tentoonstelling “Van Eyck: een optische revolutie”. Nooit eerder kon je zoveel werken van Van Eyck, van over de hele wereld, op één plek bewonderen. Prof. Jan Dumolyn en prof. Maximiliaan Martens van het Henri Pirenne-instituut van de UGent cureerden de tentoonstelling, samen met Till-Holger Borchert van Musea Brugge. Tip: neem de website http://closertovaneyck.kikirpa.be erbij om je te vergapen aan de kunst van Van Eyck terwijl je naar deze podcast luistert! Meer over de tentoonstelling: https://www.mskgent.be/nl/tentoonstellingen/van-eyck Afbeelding: detail van God op de troon uit de aanbidding van het Lam Gods van de Gebroeders Van Eyck. Bron: Sint-Baafskathedraal Gent, www.lukasweb.be – Art in Flanders, foto Hugo Maertens. Muziek: Blue Dot Sessions & Daniel Birch
Wie had gedacht dat achter de muren van universiteitsgebouwen zoveel boeiende verhalen schuilgingen? Kom te weten wie de vroegere bewoners van de Blandijnberg waren, waarom meisjes vroeger vooraan in het auditorium moesten zitten en hoe het was om samen met Etienne Vermeersch porno te kijken. Gita Deneckere, auteur van “Uit de ivoren toren: 200 jaar Universiteit Gent” grasduint in een rijk verleden van een universiteit gemaakt door mensen. Het boek "Uit de ivoren toren" is verkrijgbaar in de webshop van de Universiteit Gent: https://ugent.unigear.eu/boeken/uit-de-ivoren-toren-200-jaar-universiteit-gent/
De Nederlandstalige podcastfamilie is een telg rijker! Geheugenissen is een podcast voor al wie iets heeft met geschiedenis, maar het gewoon zelf nog niet wist. In Geheugenissen krijg je boeiende en verrassende verhalen te horen over het verleden, verteld door de bevlogen historici van de Universiteit Gent. In deze pilootaflevering van Geheugenissen krijg je een kort voorproefje van wat Geheugenissen te bieden heeft. Prof. Steven Vanderputten licht een tip van de sluier op over zijn onderzoek naar religieuze vrouwen in de middeleeuwen en hoe zij omgingen met onderdrukking.
Rate Podcast
Get episode alerts
Subscribe to receive notifications by email whenever this podcast releases new episodes.

Subscribe to receive notifications by email whenever this podcast releases new episodes.

Recommend This Podcast

Recommendation sent

Followers

1

Join Podchaser to...

  • Rate podcasts and episodes
  • Follow podcasts and creators
  • Create podcast and episode lists
  • & much more

Podcast Details

Started
Mar 4th, 2017
Latest Episode
Feb 5th, 2020
Release Period
Daily
No. of Episodes
18
Avg. Episode Length
33 minutes
Explicit
No

Podcast Tags

Do you host or manage this podcast?
Claim and edit this page to your liking.
Are we missing an episode or update?
Use this to check the RSS feed immediately.